Pocetna Kroz sveta mesta Crkva Svetog Marka

Crkva Svetog Marka

165
0
Podelite

Crkva Svetog Marka na Carini, poznata kao Stara crkva, posvećena je Svetom evangelisti i apostolu Marku. Podignuta je 1828. godine na mestu nekadašnje crkvice čatmare, koja je u više navrata rušena.

Pre izgradnje Crkve Sv. Marka, u Užicu nije bilo hrišćanske bogomolje osim kapele u vladičanskoom sedištu. Nije poznat ktitor crkve i nema sačuvanih podataka o njenoj gradnji i obnovi. Pisac “Samoukog rukopisa” Miladin Radović navodi da je od starijih čuo da je za njeno podizanje zaslužan Šejh Muhamed koji je „Srbima dao podići sebi malo crkve đe će se Bogu moliti”.

Skromna bogomolja sagrađena je po uzoru na crkve podizane širom Srbije u prvoj polovini 19. veka. Za razliku od drvenih hramova, zidovi ove crkve formirani su od bondruk konstrukcije ispunjene čatmom i ćerpičem i spolja okrečeni. Visoki strmi krov  građevine bio je pokriven drvenim klisom. Crkva je u priprati imala galeriju – pevnicu koju su nosile horizontalne i vertikalne grede. Drvena pregrada između priprate i naosa svedočila je o neposrednom uticaju islamske arhitekture, zbog čega je kasnije sklonjena. Na zapadnj strani krova bio je postavljen mali drveni zvonik po uzoru na bogomolje građene u Šumadiji i Pomoravlju.

Crkva je više puta menjala izgled, posebno enterijer.

Prilikom rekonstrukcije hrama 1890. uz crkvu je podignut visoki drvei zvonik građen po uzoru na srednjevekovne srpske hramove. Za obnovu hrama zaslužan je i užički sajdžija i donator Risto Tešić. U Letopisu užičkih crkava zapisano je da je preduzimač radova bio Luka Miletić, a majstori izvođači Spasoje Krstović, Jovan Mijatović i Spasoje Tanasković.

Najveću vrednost crkve predstavlja riznica sa velikim brojem ikona raznih stilova i različitog porekla, crkvenog mobilijara i bogoslužbenih odežda.

Ikone koje se čuvaju u riznici Crkve Sv. Marka nastale su od 16. do 19. veka. Najstarije su italo – kritsk: Isus Hristos Pantokrator i Bogorodica sa Hristom, nepoznatih kritskih majstora, slikane u prvoj polovini 16. veka. Uz ove, po  vrednosti se ističu Bogorodica sa Hristom i Sv. Jovanom Krstiteljem, sinteza zapadnih, katoličkih uticaja i vizantijske duhovnosti. Renesansni detalji, zlatna pozadina ornamentika i modelacija likova upućuju na nekog od majstora dubrovačke škole poznog 16. veka.

Dve ikone iz ove riznice, Bogorodica sa Hristom i Sv. evangelist i apostol Luka, pripadaju zografskoj radionici risanskih majstora Rafailovića i Dimitrijevića. Slikane u drugoj polovini 18. veka one imaju sve karakteristike škole iz koje je poniklo više generacija zografa. Nekoliko ikona bjelopoljskog zografa Lazovića, koje nisu slikane za ovaj hram, skinute su sa ikonostasa crkve brvnare u Sevojnu ili donete iz male crkve brvnare iz sela Kućani (zaselak Peta) ispod Zlatara. Predstavljaju tipična ostvarenja zografa koji su s kraja 18. i u prvim decenijama 19. veka slikal ikone širom Srbije, Bosne i Primorja. Više ruskih ikona uglavnom su serijski proizvodi ruskih radionica iz 19. veka.

Bogoslužbene predmete poklanjali su Crkvi Sv. Marka užički trgovci, zanatlije i esnafska udruženja. Prilikom osvećenja crkve (1828) Damjan kujundžija poklonio je hramu jedno srebrno kandilo. Još jedno kandilo poklonio je crkvi „Esnaf kujungijski za večiti spomen 1847”.  Više ručnih krstova izvedeno je u filigranskoj tehnici  i ukrašeno poludragim kamenjem. Iz ove grupe izdvaja se mali ručni krst koji je izvesni „Radovan Moljak iz Kremana priložio jereju Zariju Popoviću za večiti spomen svome otcu Milovanu”. Drugi prestoni krst visine 34 cm, sa finim srebrnim postoljem, rad je užičkih kujundžija, a poklonila ga je obnovljenom hramu na „na varoši” 1885. izvesna Stoja Nešković. Sa bočnih strana ovog krsta, dekorisanog poludragim kamenjem, uobičajene su scene raspeća i krštenja. Iz starijih kujundžijskih radionica orijentalnog Užica potiče nekoliko srebrnih kandila kao i i pozlaćenih kadionica rađenih u tehnici iskucavanja i cizeliranja, ređe u tehnici livenja. Sačuvani bogoslužbeni predmeti iz riznice sa priložničkim zapisima deo su kulturnog miljea jedne epohe  i svedočanstvo duge tradicije kujundžijskog zanata u Užicu.

PROJEKAT “KROZ SVETA MESTA NAŠIH OTACA” PODRŽALO JE MINISTARSTVO KULTURE I INFORMISANJA REPUBLIKE SRBIJE

Ostavite odgovor