Pocetna Kroz sveta mesta Manastir Rača

Manastir Rača

210
0
Podelite

Osim prirodnih lepota koje planina Tara pruža posetiocima ona u svojim obroncima čuva i kulturno – istorijske spomenike. Svako ko dođe na ovu planinsu lepoticu trebalo bi da poseti manastir Raču, crkvu brvnaru u Dubu i malu u zaseoku Kršanje.

Manastir Rača podignut je u živopisnoj dolini podnožja planine Tare, nedaleko od Bajine Bašte, blizu reke Drine koja je i prirodna granica sa Bosnom. Pored manastirskog kompleksa protiče istoimen rečica po ojoj je ovaj kulturnoistorijski spomenik dobio ime.  Od Užica je udaljen oko 60 kilimetara i danas se do njega lako dolazi savremenim putem. Posvećen je Sv. Vaznesenju Hristovom, a pripada onom krugu crkvenih spomenika čija su nam znanja o istoriji, nastanku i ktitoru u velikoj nesrazmeri prema njihovom opštem značaju. Poznati isorijski podaci predstavljaju samo skicu po kojoj se nazire istorija manastira i njegove crkve. Za crkvenu građevinu od značaja su sledeći datumi: prvi iz 1516. u kojem je reč o jeromonahu Teodoru Račaninu, godina 1688, kada je Rala izgorela, 1795, kada Raču obnavljaju monasi Tronoše, zatim ponovno stradanje 1813. godine, odnove 1818. i 1826. Najzad 1840, koja predstaavlja datum potpune obnove crkve.

Raca 3Tačan datum kada je manastir prvi put podigut i ko je to učinio ni danas nisu sasvim rasvetljeni . Stariji istraživači oslanjajući se na tradiciju i narodna predanja veoma živa u ovom kraju, vezuju nastanak manastira Rače za kralja Dragutina i 13. vek. Drugi, oprezniji, ne nalazeći čvrstog oslonca u dokumentima i bez dokaza u arheološkim i arhitektonskim ispitivanjima, ipak veruju da je reč o spomeniku podignutom u turska vremena. Prvi put se pominje u 16. veku, u zapisu jednog rukopisa, koji se čuva u manastiru Sv. Trojice kod Pljevalja 1516. godine i to Jeromonah Račanin. I u drugim poznijim zapisima, iz 17. veka, pominju se samo kaluđeri.

Pre velike seobe u Austriju manastir Rača bio je jedan od onih retkih rasadnika pismenosti u srpskom narodu, a račanski kaluđeri su se bavili prepisivanjem crkvenih knjiga.

U 17. veku u manastiru radi čuvena prepisivačka škola, a njeni najčuveniji predstavnici su Kiprijan i Jerotej Račanin.

Raca 4Važna ličnost za manastor u periodu Prvog i Drugog srpskog ustanka bio je Hadži Melentije Stefanović koji, je zajedno sa svojom bratijom Josifom i Isaijom, veoma doprineo da se manastir obnovi, ukrasi i postane stožer okupljanja hrišćana i mesto koje će da služi narodu ovog kraja koji je uložio ogroman trud da ova crkva dobije prvobitan izgled. Neimari koji su radili na crkvi bili su Janja Mihailović i Hadži–Nikola Đorđević. Obnovljena manastirska crkva je umnogome sačuvala tradicionalni oblik  raške građevine. Osnova je u obliku slobodnog krsta, sa jednom prostranom polukružnom apsidom i kupolom sa naglašenim postoljem, pandantifima i stepenasto izbačenim uskim lucima, koje nose kupolu. U duhu iste tradicije rešena je i plastična dekorativna obrada zidnih površina i pojedinih arhitektonskih elemenata građevine.

Značajnu etapu u obnovi manastira imala je i izrada ikonostasa koja je nastala 1840 godine, a delo je slikara Georgja Bakalovića. Rođen je 1786. godine u Sremskim Karlovcma. Prvi samostalan rad je ikonostas i prednji deo svoda u crkvi u Erdeviku. Radio je u Karlovcima, Čereviću, Irigu, Novom Sadu. Osim crkvenog slikarstva slikao je i portrete. U Srbiju je došao 1837. godine. Ikonostas crkve manastira Rača bio je jedan od poslednjih velikih poslova. Umro je 1843. godine u Rumi. Iako nije bio bečki đak pripadao je onoj grupi školovanih slikara iz „preka”, skromnijeg dara, ali zaslužnog umetnika za podizanje opšteg ukusa i oslobađanje od tradicionalnog i zografskog slikarstva.

Raca 2Ikonostas manastira Rače je dosta visok i skoro do vrha zatvara oltarski prostor. U strukturi je poštovana osnovna horizontalna raščlanjenost koja je postignuta arhitravnim gredama koje dele ikonostas na tri zone. U prvoj zoni su prestone ikone,  sokl sa ikonama na parapenim pločama, carske dveri i kompozicija iznad njih. Sledeću zonu čine četiri reda po tri ikone sa predstavama apostola  i scenama iz Hristovog života. Središnja ikona je predstava Svete Trojice sa krunisanjem Bogorodice. Ovim se jasno ističe centralna vertikala koja jasno prekida ahitekturu horizontalnih kordonskih venaca. Na gornjoj zoni ikonostasa nalazi se krst sa Raspaćem. Ikonostas posmatran u elini nema posebnih odstupanja od uobičajeno shvaćenih programa sredine 19. veka. Najreprezentativnije i znalački urađene su prestone ikone Bogorodice sa Hristom i Hrist na prestolu, kao i već pomenuto Krinisanje Bogorodice. Ikonostas predstavlja primer slikarskih tendencija koje su decenijama dominirale u prekosavskim i  prekodunavsim oblastim i koje su zbog konzervativnih shvatnja crkvenih velikodostojnika kao i naručilaca teško prodirale u Kneževinu Srbiju.

Zidno slikarstvo, prema zapisu na zapadnom zidu priprate izobrazio je Dimitrije Posniković 1854. godine. Posniković je rođen 1814. godine i u Srbiju dolazi između 1841. i 1845. godine. Iako nije spadao u grupu umetnika obrazovaniih na bečkoj Akademiji, obimnost njegovog stvaralaštva govori da je njegovo slikarstvo odgovaralo tadašnjim naručiocima i sredini u kojoj je stvarao. NJegova delatnost u Srbiji je bila veoma plodna. Zidno slikarstvo manastira Rače prvi je veliki posao koji je Posniković samostalno uradio. Velike zidne površine priprate, naosa, oltara, kupole i svoda, prekrivene su scenama iz Starog i Novog zaveta kao i pojedinačnim figurama svetitelja. Zbog crtačkih i kompozicionih nedostataka, Posniković nije mogao da uspe u potpunosti, ali mu je upak pošlo za rukom da stvori delo koje se razlikuje od radova njegovih savremenika. U svoje kompozicije uneo je komponente traženja i želju da stvara na jedan drugačiji način nego slikari tog doba.

PROJEKAT “KROZ SVETA MESTA NAŠIH OTACA” PODRŽALO JE MINISTARSTVO KULTURE I INFORMISANJA REPUBLIKE SRBIJE

Ostavite odgovor