Početkom vegetacije maline u tekućoj proizvodnoj godini proizvođači ulaze u jednu od najvažnijih faza u tehnologiji gajenja ove voćne vrste. Pravovremena primena agrotehničkih mera u ovom periodu ima presudan uticaj na visinu prinosa, kvalitet plodova i formiranje rodnog potencijala za narednu godinu. U tom kontekstu, uklanjanje mladih izdanaka predstavlja jednu od ključnih mera u savremenoj proizvodnji maline.
Osnovni cilj ove mere jeste smanjenje konkurencije između vegetativnog porasta i razvoja plodova. Uklanjanjem ranih serija izdanaka omogućava se nesmetan razvoj plodova od cvetanja do zrenja, bolje osunčavanje špalira, efikasnija zaštita od bolesti i štetočina, kao i lakša i brža berba.
U periodu intenzivnog porasta i formiranja plodova potrebe biljke za vodom i mineralnim materijama su najveće. Mladi izdanci koji se tada razvijaju predstavljaju značajne potrošače ovih resursa, čime direktno utiču na smanjenje njihove dostupnosti rodnim delovima biljke. Njihovim pravovremenim uklanjanjem postiže se racionalnije korišćenje hraniva i vode.
Pored uticaja na tekući rod, ova mera ima veliki značaj i za kvalitet izdanaka koji će nositi rod u narednoj godini. Izdanci koji se razvijaju nakon prestanka uklanjanja obično su zdraviji, sa manjim prisustvom bolesti poput didimele i antraknoze, kao i sa manje oštećenja od štetočina. Oni formiraju dobro razvijene i vitalne pupoljke duž cele svoje dužine, uključujući i bazalni deo, što je od presudnog značaja za rodni potencijal. Takođe, zbog umerenije bujnosti, ovi izdanci su otporniji na niske temperature i pojavu izmrzavanja tokom zime.
Uklanjanje izdanaka izvodi se ručno, uz obavezno uklanjanje u osnovi, bez ostavljanja patrljaka. U suprotnom dolazi do pojave većeg broja slabih izdanaka u vidu „buketa“, koji nemaju proizvodni značaj. Mera se sprovodi u više navrata kako bi se izdanci uklonili u ranoj fazi razvoja, pre odrvenjavanja. Preporučuje se da izdanci namenjeni za uklanjanje ne prelaze dužinu od 15–20 cm.
Sa izvođenjem ove mere počinje se od početka vegetacije, a završava se približno 15 dana pre početka berbe. U zavisnosti od agroekoloških uslova, ovaj rok može varirati – u nižim predelima uklanjanje se završava 7–10 dana pre berbe, dok se u višim predelima taj period produžava na 15–20 dana. Kao opšte i u praksi potvrđeno pravilo, poslednje uklanjanje izdanaka treba obaviti oko 15 dana pre berbe.
U uslovima povećane količine padavina ili primene sistema za navodnjavanje uklanjanje izdanaka može se produžiti i do sredine berbe, bez negativnih posledica po razvoj izdanaka za narednu godinu. Međutim, s obzirom na neizvesnost vremenskih prilika, preporučuje se pridržavanje osnovnog pravila.
Konačno, intenzitet i trajanje ove mere treba prilagoditi konkretnim uslovima proizvodnje, uključujući tip zemljišta, položaj zasada i mogućnosti navodnjavanja. Pravilnom primenom ove agrotehničke mere proizvođači mogu značajno unaprediti efikasnost proizvodnje, stabilnost prinosa i kvalitet plodova maline.
Dipl. inž. Aleksandar Zujalović
Savetodavac za voćarstvo u PSSS Užice
