Dok se često može čuti da mladi sve manje poznaju istoriju svojih predaka, jedna desetogodišnja devojčica pokazala je koliko porodično sećanje može biti snažno kada ga neko pažljivo sluša i beleži.
Povodom obeležavanja 110 godina od bitke na Kajmakčalanu, među radovima pristiglim na konkurs „Moj junak sa Solunskog fronta“ posebnu pažnju privukao je rad Anđele Bosiljčić, učenice OŠ „Zmaj Jova Jovanović“ iz Beograda, koja je odlučila da istraži život svog čukundede Nikole Subotića.
Uz pomoć porodičnih priča i podršku svoje mentorke, nastavnice istorije Jasmine Premović, Anđela je rekonstruisala život čoveka koji je bio terzija, prvi kmet sela Krvavci kod Užica, učesnik Balkanskih ratova, ratnik Velikog rata i jedan od onih čije ime danas počiva među srpskim herojima na Zejtinliku.
Nikola Subotić rođen je 1870. godine i kao podnarednik Četvrtog puka Drinske divizije III poziva važio je za pouzdanog ordonansa – kurira za poverljivu poštu. Prema porodičnom predanju, bio je čovek od poverenja i samog kralja Petra I.
Jedna od najzanimljivijih priča vezanih za njega potiče iz Drugog balkanskog rata. Noseći naređenja tokom noći, naišao je na grupu bugarskih vojnika okupljenih oko vatre. Iskoristivši trenutak iznenađenja, povikao je: „Četa za mnom!“ kao da iza sebe ima čitavu jedinicu. Zbunjeni Bugari su ga poslušali, a on ih je doveo pravo do srpske čete koja ih je zarobila.
Kada je 1915. godine počelo povlačenje srpske vojske preko Albanije, Nikola je već imao 45 godina i više nije bio obavezan da bude u stroju. Ipak, svestan da bi ostajanje kod kuće za njega moglo biti kobno, pridružio se svojoj jedinici. Pre polaska svratio je kući, presvukao se, uzjahao svog vernog konja Acka i krenuo u noć, dok je, kako je kasnije pričao njegov sin Čedomir, kiša lila kao iz kabla.
Na putu preko Albanije izgubio je svog konja. Prema svedočenjima saboraca, Acko je stradao nakon što se teško povredio u albanskim močvarama. Iz zahvalnosti prema životinji koja ga je nosila kroz godine ratovanja, Nikola je sa sobom poneo njegovo sedlo i nastavio put peške.
Posle oporavka stigao je na Solunski front i ponovo se pridružio svojoj jedinici. Međutim, jednog jutra saborci su ga pronašli mrtvog u šatoru. Porodično predanje govori da su ga slomile briga za porodicu koja je ostala u okupiranoj Srbiji i tuga za svojim konjem Ackom.
Da je njegova briga bila opravdana, pokazalo se već sutradan nakon njegovog odlaska. Austrougarski vojnici i njihovi saradnici upali su u porodičnu kuću tražeći ga, opljačkali domaćinstvo i odneli gotovo sve što je porodica posedovala.
Danas Nikola Subotić počiva u kripti Srpskog vojničkog groblja na Zejtinliku, gde se u Spomen-sobi nalazi pločica sa njegovim imenom. Posebnu vrednost ovoj priči ne daju samo zanimljivi detalji iz života Nikole Subotića, već i činjenica da je njegovu životnu priču istraživala devojčica koja tek otkriva istoriju. U vremenu brzih informacija i kratkog pamćenja, Anđela je pokazala da ljubav prema precima, porodici i istoriji nema veze sa godinama.
Zahvaljujući njoj i njenoj mentorki, jedna porodična priča sačuvana je od zaborava i postala deo šireg sećanja na generaciju koja je iznela najteže godine srpske istorije.
Upravo to i jeste cilj konkursa „Moj junak sa Solunskog fronta“ – da podstakne decu i mlade da istražuju svoje korene i da priče o precima nastave da žive i više od jednog veka nakon Velikog rata.
Misija obeležavanja 110 godina od Kajmakčalana nije samo da se govori o prošlosti, već da se otkriju i sačuvaju priče koje bi bez ovakvih mladih istraživača možda zauvek ostale zaboravljene.
Pozivamo sve koji budu u prilici, da posete Kajmakčalan ove godine – mesto gde su ispisane neke od najslavnijih i najtežih stranica srpske istorije.
