Povodom 80 godina Narodnog muzeja Užice, u petak 12. juna, otvorena je izložba „Lica humke – Seništa 2025.“. Izložba Sretena Vukovića nastala je kao umetnički prikaz rezultata i procesa arheoloških istraživanja grobnice iz bronzanog doba na nalazištu Crkvine u selu Seništa, kraj Nove Varoši. Na ovom nalazištu otkrivena je keramička urna sa ostacima spaljenog pokojnika, kao i artefakti od bronze i brojni ulomci praistorijske keramike.
Autor je putem fotografije, filma, 3D prikaza nalazišta i VR produkcije posetiocima pokušao da približi produkt arheološkog istraživanja, za koja se interesovao još kao dete.
– Skoro 40 godina i malo više od tada pružila mi se prilika da sa ovom sjajnom ekipom odem na arheološko iskopavanje, samo ovaj put ne kao fizički radnik, već sa svim tim znanjima i veštinama koja su se akumulirala tokom godina… rezultovalo je jednom ovakvom izložbom koja spaja sve ono čime se bavim i što me zanima – rekao je Vuković.
Istraživački tim činili su arheolozi iz užičkog muzeja Radmila Jović i Marina Kotarac, a u istraživanju je učestvovao i arheolog Miloš Janković. Takođe, Muzeju je pomogao i naučni saradnik sa Arheološkog instituta u Beogradu, dr Vojislav Filipović.
Izložba je osmišljena kroz sedam interpretativnih slojeva u različitim medijskim formatima, od dokumentarne fotografije do virtuelne stvarnosti – sedam lica humke.
LICE VREMENA
Na početku izložbe prisutni su imali priliku da pogledaju dokumentarni film „Seništa – hronika arheoloških iskopavanja na lokalitetu Crkvine, 2025.“. Ovaj dvadesetominutni film koji prati atmosferu istraživanja prikazan je na 26. Međunarodnoj smotri arheološkog filma prošlog meseca u Beogradu.
LICE TERENA
Lice terena predstavlja seriju od 69 dokumentarnih crno-belih fotografija koje prate proces iskopavanja. Autor navodi da se za ovu tehniku opredelio kako bi kroz oblike, teksture, igru svetlosti i senke došla do izražaja „esencija rada na terenu“.
LICE NALAZA
Lice nalaza odnosi se na artefakte koji su izloženi u vitrinama unutar muzejskog prostora. Na nalazištu su, pored urne sa posmrtnim ostacima, pronađeni amulet, nakit, bronzana dugmad i žica, nepoznati predmeti od metala, kao i fragmenti praistorijske keramike.
LICE OBLIKA
Lice oblika su makro-fotografije kamenih oblutka iz plašta humke, u čijim oblicima je Vuković prepoznao antropomorfne i zoomorfne karakteristike. Kako napominju iz Muzeja, reč je o umetničkoj interpretaciji prirodnih formi, a ne arheološkim nalazima. Na ovaj način 27 fotografija postalo je osnova interpretativnog aspekta izložbe.
LICE MATERIJE
Lice materije je taktilna zona izložbe. Posetioci mogu da dodirnu kamenje doneto sa dela lokaliteta koji je istraživan – Humka 1. Vizuelnom i taktilnom dodat je zvuk i miris. Zvuk „pevajućeg leda“ zamišljen je da funkcioniše kao akustički filter vremena, dok mešavina prirodnih eteričnih ulja treba da dočara miris lokaliteta.
LICE STRUKTURE
Lice strukture predstavlja virtuelnu rekonstrukciju humke u razmeri 1:1. Uz pomoć VR naočara, zainteresovani se mogu naći na prostoru nalazišta. Vuković je model izradio fotogrametrijski, bez upotrebe drona, na osnovu 400 fotografija. Urnu je na isti način 3D modelovao i vratio na mesto u digitalnoj rekonstrukciji humke.
LICE REČI
Po odgledanom filmu, zainteresovani su u neposrednom razgovoru sa arheolozima mogli da saznaju više o procesu istraživanja.
Arheološka istraživanja na imanju porodice Mutavdžić počela su tokom 2024. godine, ali je umesto srednjovekovne crkve, za kojom se tragalo, otkriveno praistorijsko nalazište. Druga kampanja usledila je 2025. godine. Istraživanja se nastavljaju i dalje.
MEĐUNARODNA VIDLJIVOST
Ono što direktorka Narodnog muzeja Užice, Slavica Stefanović, ističe kao bitno jeste da će ovu izložbu videti i strana javnost, te će ovaj lokalitet imati priliku da dobije i međunarodnu prepoznatljivost.
– Izložba je deo programa „Evropski dani arheologije 2026. godine“ kojim koordinira Nacionalni institut za preventivna arheološka istraživanja pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture Francuske. Zahvaljujući ovom projektu Narodni muzej Užice, kao i lokalitet Crkvine u Seništima našli su se na mapi evropskih dana arheologije i jedini su predstavnici Republike Srbije – navela je Stefanović.
Ova izložba realizovana je uz pomoć Ministarstva kulture Republike Srbije sa ciljem da se arheološko nalazište približi najširoj javnosti, da se podstakne interesovanje za ovu kulturnu baštinu i da ovaj lokalitet bude prepoznat van granica države.
Izložba je otvorena do kraja juna.
